ریشه و داستان
شاهنامه یکی از معدود منابعی است که میتوان نام را مستقیم در متن آن نشان داد؛ لازم نیست به روایت شفاهی یا حدس تکیه کنیم. اما همین دقت یک پیامد دارد که کمتر گفته میشود: بسیاری از این نامها به شخصیتهایی تعلق دارند که سرنوشت تلخی دارند. سهراب به دست پدرش کشته میشود و سیاوش بیگناه سر میبازد. این فهرست جایگاه هر نام را در داستان نشان میدهد تا انتخاب با آگاهی انجام شود، نه بر پایهٔ خوشآهنگی تنها.
آنچه میبینید جایگاه شخصیت در متن شاهنامه است، نه پیشگویی دربارهٔ کودک. برای ثبت نام، ضوابط روز سازمان ثبت احوال را از منبع رسمی بررسی کنید.
24 / 24
پهلوان سیستان
پسر زال و رودابه؛ محور بخش پهلوانی شاهنامه.
پهلوانان
پدر رستم
با موی سپید زاده شد و سیمرغ او را در البرز پروراند.
پهلوانان
پسر رستم و تهمینه
در نبردی که پدر و پسر یکدیگر را نمیشناسند کشته میشود.
پهلوانان
رویینتن
پسر گشتاسپ؛ تنها از راه چشم آسیبپذیر بود.
پهلوانان
داستان بیژن و منیژه
پهلوان جوانی که به چاه افتاد و رستم او را رهانید.
پهلوانان
پسر رستم
پهلوان سیستان پس از رستم.
پهلوانان
سرِ خاندان گودرزیان
از بزرگان سپاه ایران در روزگار کیکاووس و کیخسرو.
پهلوانان
پسر گودرز
کیخسرو را از توران به ایران بازآورد.
پهلوانان
سپهسالار
پسر نوذر؛ فرماندهی سپاه ایران بارها بر عهدهٔ او بود.
پهلوانان
از شاهان پیشدادی
ضحاک را به بند کشید و جهان را میان سه پسرش بخش کرد.
شاهان
کوچکترین پسر فریدون
ایرانزمین سهم او شد؛ به دست برادرانش کشته شد.
شاهان
از تبار ایرج
کین ایرج را گرفت و دورانی طولانی پادشاهی کرد.
شاهان
پسر کیکاووس
برای اثبات بیگناهی از آتش گذشت و سپس در توران کشته شد.
شاهان
پسر سیاوش و فرنگیس
کین پدر را گرفت و در پایان کار، پادشاهی را رها کرد.
شاهان
نام چند شخصیت
هم نام پهلوانان و هم نام شاهان ساسانی در شاهنامه؛ نام ستارهٔ مریخ نیز هست.
شاهان
آهنگر
بر ضحاک شورید و پیشبند چرمیاش درفش کاویانی شد.
چهرههای نمادین
کمانگیر
با پرتاب تیری مرز ایران و توران را تعیین کرد؛ روایت او در متون کهن آمده است.
چهرههای نمادین
مادر رستم
دختر مهراب کابلی؛ داستان دلدادگی او و زال از بخشهای شناختهشدهٔ متن است.
زنان داستان
مادر سهراب
دختر شاه سمنگان.
زنان داستان
دختر افراسیاب
به سبب پیوند با بیژن از خانه رانده شد و در کنار او ماند.
زنان داستان
همسر سیاوش
دختر افراسیاب و مادر کیخسرو.
زنان داستان
مادر اسفندیار
دختر قیصر روم؛ در متن، گشتاسپ را به همسری برگزید.
زنان داستان
زن جنگاور
در داستان رستم و سهراب زره پوشید و به نبرد سهراب رفت.
زنان داستان
مادر رودابه
همسر مهراب کابلی؛ در متن نقش میانجی میان دو خاندان را دارد.
زنان داستان
شاهنامه یک متن مدون است، نه مجموعهای از روایتهای پراکنده. هر نامی که در این فهرست آمده در بیتهای مشخصی از همان متن آمده و میتوان آن را بازبینی کرد. این تفاوت مهمی با فهرستهای رایج نام دارد که در آنها معنا و ریشه اغلب بدون هیچ ارجاعی نوشته میشود. در عین حال باید روشن باشد که بودن یک نام در شاهنامه دربارهٔ معنای لغوی آن چیزی ثابت نمیکند؛ ریشهشناسی کار جداگانهای است و برای بخشی از این نامها هنوز محل بحث است.
این نکته را کمتر جایی میخوانید و به همین دلیل اینجا نوشته شده است. سهراب در نبرد به دست رستم، پدر ناشناختهاش، کشته میشود. سیاوش پس از گذشتن از آتش و ثابتکردن بیگناهی، در توران به قتل میرسد. اسفندیارِ رویینتن با تیر رستم از پای درمیآید. منیژه از خانه رانده میشود. هیچکدام از اینها دلیلی برای کنار گذاشتن نام نیست — این نامها قرنهاست در ایران به کار میروند — اما بهتر است خانواده داستان را بداند تا بعدها از زبان دیگری نشنود.
دو مسئلهٔ عملی وجود دارد. نخست املای فارسی: در نامهایی مانند رودابه و گردآفرید، شکل نوشتاری تثبیتشده است و بهتر است از صورتهای سلیقهای پرهیز شود. دوم نویسهگردانی لاتین برای گذرنامه، که هیچ استاندارد یگانهای ندارد: Rudabeh و Roodabeh، Siavash و Siyavosh هر دو دیده میشوند. یک صورت را پیش از صدور نخستین سند انتخاب کنید و در همهٔ مدارک همان را به کار ببرید، چون ناهماهنگی میان شناسنامه و گذرنامه بعدها اصلاحکردنش دشوار است.
