Nguồn gốc và hộ tịch
Phần lớn tên chính của người Việt là từ Hán-Việt, và ở đây có một điều ít được nói rõ: một âm thường ứng với nhiều chữ Hán khác nhau, nghĩa cũng khác nhau. Hằng có thể là chữ trong Hằng Nga, cũng có thể là chữ mang nghĩa bền lâu. Nếu gia đình quan tâm đến nghĩa, việc cần làm không phải là tra một danh sách tên, mà là chọn đúng chữ. Danh sách dưới đây ghi rõ chữ Hán của từng âm để việc đó dễ hơn.
Nghĩa ghi ở đây là nghĩa của chữ trong từ điển Hán-Việt, không phải lời đoán về đứa trẻ. Thủ tục khai sinh do cơ quan hộ tịch quy định.
26 / 26
明
Sáng; cũng dùng với nghĩa sáng suốt, hiểu rõ.
Ánh sáng và trời cao
光
Ánh sáng, tia sáng.
Ánh sáng và trời cao
月
Mặt trăng; cũng là chữ chỉ tháng.
Ánh sáng và trời cao
姮 hoặc 恆
姮 là chữ trong Hằng Nga; 恆 nghĩa là bền lâu, không đổi. Hai chữ khác nhau, cùng một âm.
Ánh sáng và trời cao
雲
Mây.
Ánh sáng và trời cao
陽
Mặt trời, phía sáng; đối lại với âm.
Ánh sáng và trời cao
梅
Cây mai, hoa mai — loài nở vào dịp đầu năm ở miền Nam.
Cây cỏ và sông núi
蘭
Hoa lan.
Cây cỏ và sông núi
草
Cỏ. Trong tiếng Việt, thảo còn có nghĩa thuần Việt là rộng lòng, hiếu thảo.
Cây cỏ và sông núi
玉
Ngọc, đá quý.
Cây cỏ và sông núi
河
Sông.
Cây cỏ và sông núi
江
Sông lớn; trong Hán văn thường chỉ Trường Giang.
Cây cỏ và sông núi
海
Biển.
Cây cỏ và sông núi
山
Núi.
Cây cỏ và sông núi
俊
Tài giỏi hơn người; cũng dùng với nghĩa khôi ngô.
Học vấn và chí hướng
智
Trí tuệ, sự khôn ngoan.
Học vấn và chí hướng
勇
Dũng cảm, gan dạ.
Học vấn và chí hướng
雄
Mạnh mẽ, hùng tráng; cũng chỉ con đực trong Hán văn.
Học vấn và chí hướng
卿
Tiếng xưng hô trân trọng thời xưa, dùng cho quan lớn.
Học vấn và chí hướng
仁
Lòng nhân; một trong những khái niệm trung tâm của Nho học.
Đức tính
孝
Hiếu thảo với cha mẹ.
Đức tính
德
Đức hạnh, phẩm chất tốt.
Đức tính
福
Điều tốt lành, may mắn.
Đức tính
安
Yên ổn, bình an.
Đức tính
平
Bằng phẳng; cũng dùng với nghĩa yên bình.
Đức tính
莊 hoặc 妝
莊 nghĩa là trang nghiêm, đứng đắn; 妝 nghĩa là trang điểm. Hai chữ khác nghĩa.
Đức tính
Tên người Việt thường có ba phần: họ, tên đệm và tên chính. Tên đệm Văn cho nam và Thị cho nữ từng gần như mặc định, nhưng ngày càng ít được dùng và không còn là quy tắc. Bên cạnh đó có một cách dùng khác, lâu đời hơn: chữ lót của dòng họ, tức một chữ chung cho tất cả những người cùng một thế hệ trong gia phả. Cách này giúp nhìn tên là biết vai vế, và nó giải thích vì sao trong nhiều gia đình anh em họ lại có cùng một chữ đệm.
Đây là chỗ hay nhầm nhất. Hằng trong Hằng Nga là chữ 姮, còn Hằng với nghĩa bền lâu, không đổi là chữ 恆 — cùng một âm, hai chữ, hai nghĩa. Trang có thể là 莊 nghĩa là trang nghiêm, cũng có thể là 妝 nghĩa là trang điểm. Vì vậy câu hỏi tên này nghĩa là gì sẽ không có câu trả lời nếu chưa xác định chữ. Muốn tra, hãy dùng từ điển Hán-Việt tra theo âm rồi đọc các chữ ứng với âm đó, thay vì tin vào một dòng giải nghĩa không dẫn nguồn.
Trên giấy tờ quốc tế, dấu thanh và dấu chữ sẽ bị bỏ: Nguyễn thành Nguyen, Đức thành Duc, và chữ Đ gộp vào D. Điều này không làm tên sai, nhưng gia đình nên biết trước rằng đứa trẻ sẽ có hai dạng viết song song trong suốt đời sống giấy tờ. Một lưu ý nữa: hãy thống nhất cách viết hoa và cách tách các âm tiết ngay từ giấy khai sinh, vì mọi giấy tờ sau này đều lấy bản gốc đó làm chuẩn.
